Potówki.Noworodki i niemowlęta łatwo ulegają przegrzaniu, czego objawem jest pojawienie się na skórze, zazwyczaj na szyi, pod paszkami i w pachwinach, drobnych różowych lub czerwonych krostek, tzw. potówek. Potówki pojawiają się, gdy dziecko jest za ciepło ubrane, temperatura otoczenia zbyt wysoka lub gdy maluch gorączkuje. Z punktu widzenia ich profilaktyki istotne jest więc nieprzegrzewanie oraz częste z "wietrzenie" dziecka. W zasadzie potówki znikają same, jeśli przestaniemy malucha przegrzewać, jednak w przypadku ich większego nasilenia można stosować puder bądź zasypkę, przemywanie skóry lub kąpiele w wodzie z dodatkiem wodnego roztworu gencjany (woda powinna mieć kolor jasnoróżowy). Nie jest wskazane używanie oliwki lub tłustego kremu. Jeśli mimo to potówki nadal się utrzymują, a ich wygląd nas niepokoi, należy poradzić się lekarza, gdyż mogło dojść do nadkażenia bakteryjnego.
Trądzik niemowlęcy.Zmiany przypominające trądzik występują stosunkowo często u noworodków. Ich nasilenie jest największe między 2. a 4. tygodniem życia, ale obserwuje się je także u starszych niemowląt. Za ich przyczynę uważa się wpływ hormonów przekazanych przez matkę. Zazwyczaj trądzik ustępuje samoistnie i nie wymaga leczenia, jednak w przypadku jego znacznego nasilenia korzystnie może wpływać przemywanie zmian skórnych wodnym roztworem gencjany w kolorze jasnoróżowym, podobnie jak w przypadku potówek.
Pleśniawki.Pleśniawki są objawem zakażenia grzybicznego wywołanego przez drożdżaki Candida spp. Jeśli w buzi dziecka (na języku, dziąsłach, podniebieniu) występuje biały nalot podobny nieco do zsiadłego mleka, może to oznaczać infekcję wywołaną przez te grzyby. Można spróbować usunąć nalot gazą zwilżoną przegotowaną wodą, ale w żadnym przypadku nie wolno stosować u malucha Aphtinu, który zawiera toksyczny dla niemowląt i małych dzieci boran sodu. Ten lek ze względu na jego duże stężenie można stosować dopiero u dzieci powyżej 10 r.ż. Jeśli pleśniawki nie ustąpią, należy poradzić się lekarza, który przepisze bezpieczny lek przeciwgrzybiczy (nystatynę) do pędzlowania buzi.
Ciemieniucha.Ciemieniucha jest rodzajem skazy łojotokowej, która nie jest spowodowana brakiem higieny, lecz nieprawidłowym działaniem gruczołów łojowych skóry głowy. Na skórze głowy wskutek nadmiernego łuszczenia się naskórka oraz zmian łojotokowych tworzą się żółte łuski i strupki, przypominające tłusty łupież. Sprzyja temu pocenie się główki niemowlęcia.
Do rozmiękczenia i usunięcia łusek można użyć oliwki, linomagu lub specjalnego olejku bądź maści, przeznaczonej do tego celu (pod warunkiem, że nie zawiera kwasu salicylowego, którego nie powinno się stosować u dzieci do ukończenia 3 lat). Grubą warstwę oliwki lub maści trzeba delikatnie wmasować w skórę główki, a następnie założyć czapeczkę, przy czym najlepiej jest zrobić to na noc. Można również użyć gazy natłuszczonej jednym z tych preparatów i również założyć na noc czapeczkę. Rano trzeba delikatnie wyczesać grzebieniem rozmiękczone łuski i strupki, a wieczorem ponownie nanieść preparat; zabieg powtarza się przez kilka dni aż do skutku, po czym należy umyć główkę delikatnym mydłem dla niemowląt (jeśli ciemieniucha występuje u noworodka) lub - jeśli dziecko ukończyło już pierwszy miesiąc - szamponem dla niemowląt. Nie wolno wyczesywać łusek przed natłuszczeniem skóry główki! W przypadku, gdy zmiany na skórze są duże i przypominają rozlany strup, należy udać się z dzieckiem do lekarza.
Pieluszkowe zapalenie skóry (pzs).Panujące pod pieluszą wyjątkowo niekorzystne warunki sprzyjają podrażnieniu i odparzeniu delikatnej skóry niemowlęcia. Składają się na nie: ciepło i duża wilgotność, mały dostęp powietrza, drażniące działanie składników moczu i kału (m.in. amoniaku i enzymów kałowych) - zwłaszcza podczas biegunki, a także ocieranie skóry przez pieluszkę. Jeśli do tego dołączy się rzadkie zmienianie pieluszek, przejście z karmienia piersią na karmienie sztuczne lub wprowadzenie pokarmów stałych (związane ze zwiększeniem liczby kupek), wówczas może rozwinąć się pieluszkowe zapalenie skóry. Prawdopodobieństwo jego wystąpienia zwiększa się także w czasie ząbkowania i leczenia antybiotykami.
Pieluszkowe zapalenie skóry występuje przeciętnie u 10-35% niemowląt i dzieci do 3. roku życia, ale najczęściej obserwuje się je między 7. a 12. miesiącem życia. Nie oznacza to jednak wcale, że występuje ono u każdego dziecka. Nasilenie się pieluszkowego zapalenia skóry w drugim półroczu życia jest związane ze zmianami diety niemowlęcia, która staje się bardziej urozmaicona, co tym samym zwiększa ilość drażniących związków, wydalanych z kałem. Prowadzi to do zaczerwienienia skóry, jej maceracji, niekiedy swędzenia lub powstawania rozległych, czerwonych plam z ropnymi pęcherzykami, w przypadku gdy doszło także do infekcji bakteryjnej lub grzybiczej.
Pieluszkowe zapalenie skóry lubi nawracać, zwłaszcza u dzieci ze skłonnością do odparzeń oraz u dzieci alergicznych (tj. ze skazą atopową), u których pojawia się ono dużo częściej i wcześniej (między 3. a 6. miesiącem), niż u dzieci ze zdrową skórą.
Bardzo ważne jest zapobieganie jego powstawaniu, gdyż raz podrażniona skóra jest bardziej podatna na kolejne odparzenia. Aby ich uniknąć, należy stosować przy każdej zmianie pieluszek krem lub maść przeciw odparzeniom, który nie tylko tworzy na powierzchni skóry nieprzepuszczalną barierę, ale działa też lekko antyseptycznie, zabezpieczając skórę przed działaniem enzymów kałowych (np. lipazy czy trypsyny), amoniaku i wilgoci. Dzięki temu nie dopuszcza do podrażnienia skóry, a w przypadku już istniejących podrażnień przyspiesza ich gojenie.
Należy jak najczęściej zmieniać mokrą pieluszkę oraz wystawiać gołą, jeszcze nie posmarowaną kremem pupę malucha na działanie powietrza (wietrzenie). Jeśli stosowanie pieluszek tetrowych wywołało u niemowlęcia pieluszkowe zapalenie skóry, należy je zmienić na jednorazowe; jeśli natomiast skóra malucha ich nie toleruje, należy przejść na pieluszki z tetry. Dobrze jest zrezygnować przez kilka dni z używania mydła do mycia pupy i przemywać skórę dziecka samą wodą. Jeśli to nie pomoże, należy skorzystać z porady lekarza, bo mogło dojść do komplikacji w postaci nadkażenia bakteryjnego (przeważnie gronkowcowego) lub grzybiczego, i konieczne może być zastosowanie odpowiedniego leku.
Jednym z najbardziej skutecznych preparatów, stosowanych w przypadku odparzeń, jest Tormentiol, jednak nie powinien on być stosowany u niemowląt i małych dzieci ze względu na zawartość kwasu borowego. Kwas borowy może być toksyczny dla niemowląt i małych dzieci po wchłonięciu z błon śluzowych i skóry, szczególnie gdy jest ona zmacerowana i podrażniona wskutek działania kału i moczu pod pieluszką. Z tych powodów ww. preparatów nie należy stosować u dzieci do ukończenia 3 lat, nawet jeśli są zalecane przez lekarzy, co niestety jeszcze się zdarza. Od niedawna jest dostępny preparat o składzie podobnym do Tormentiolu, lecz bez zawartości kwasu borowego, który można bezpiecznie stosować u maluchów.
Atopowe zapalenie skóry (azs).Jeśli na skórze niemowlęcia pojawiły się łuszczące, zaczerwienione lub sączące grudki (zwłaszcza na policzkach, za uszami, na szyi czy nóżkach), może to być objaw atopowego zapalenia skóry. Jego przyczyną może być alergia na niektóre pokarmy (często na mleko krowie), zimno, słońce, itp. Ponieważ zmiany te są silnie swędzące, nie należy używać do mycia dziecka mydła, które może je podrażniać, lecz stosować kąpiele w specjalnych płynach z dodatkiem krochmalu, który łagodzi zmiany skórne i świąd. Należy unikać stosowania wazeliny i zawierających ją kosmetyków, a skórę smarować hipoalergicznymi kremami przeznaczonymi dla skóry atopowej, ewentualnie specjalnymi podłożami maściowymi, tzw. "bazami". Przede wszystkim jednak dziecko musi znaleźć się pod opieką lekarza, który spróbuje ustalić przyczynę uczulenia, ustali leczenie i odpowiednią pielęgnację skóry.
Źródło:* Poradnik "Pielęgnacja Twojego Dziecka", mgr farm. Ewa Kamińska, Zakład Farmakologii, Oceny Receptur i Badań Aplikacyjnych, Instytut Matki i Dziecka.
